و پوست آنها براى لباس و كفش و كلاه و وسائل مختلف زندگى ، و حتى امروز كه صنايع چهره زندگى انسان را به كلى دگرگون ساخته باز نياز مبرم انسانها هم از نظر تغذيه ، و هم از نظر لباس و ساير وسائل زندگى به چهار پايان به قوت باقى است . حتى امروز انواع سرمها و واكسنها را كه براى مبارزه با بيماريها يا پيشگيرى ، مؤثرترين وسيله‌اند با استفاده از چهار پايان و موادى كه از خون آنها مىگيرند ، تهيه مىشود . حتى بىارزشترين امور در زندگى چهار پايان كه مدفوعات آنهاست نيز مورد استفاده است ، زمينها را به وسيله آن آباد و درختان را پر بار مىسازند . 7 - تعبير به « مشارب » اشاره به شيرهايى است كه از چهارپايان مختلف گرفته مىشود ، و قسمت مهمى از مواد غذايى انسان از آن و فراورده‌هاى آن تامين مىگردد ، به طورى كه صنايع شيرسازى و فراورده‌هاى شيرى در دنيا ، امروز قسمت مهمى از صادرات و واردات كشورها را تشكيل مىدهد ، همان شيرى كه يك غذاى كامل براى انسان است ، و از ميان « فرث » و « دم » اين « لبن سائغ » و گوارا خارج مىگردد كه براى نوشندگان مايه لذت ، و براى ناتوانها مايه قدرت است ( 1 ) . 8 - جمله « * ( أَ فَلا يَشْكُرُونَ ) * » كه به صورت استفهام انكارى مطرح شده ، به منظور برانگيختن فطرت و عواطف انسانها براى شكرگزارى در برابر نعمتهاى بىپايانى است كه گوشه اى از آن در آيات فوق آمده است ، و چنان كه مىدانيم « لزوم شكر منعم » پايه اى است براى « معرفة اللَّه » چرا كه شكر بدون شناخت

--> ( 1 ) در باره خارج شدن شير از پستان حيوانات و قدرتنمايى خدا در آفرينش اين ماده غذايى ، و همچنين مواد مهمى كه در شير وجود دارد بحث مشروحى در جلد 11 صفحه 291 ( ذيل آيه 66 سوره نحل ) آورده‌ايم .